Η διατροφή στον ασθενή με μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων 

 

 

Γράφει Αθανασία Κ.Κακλαμάνου 

Διατροφολόγος-Διαιτολόγος, MSc 

 

 

Οι ασθενείς με μόσχευμα αιμοποιητικών κυττάρων έχουν τεράστιες μεταβολικές απαιτήσεις που προκύπτουν απο τις λοιμώδεις εκδηλώσεις και τις φλεγμονώδεις καταστάσεις που παρουσιάζονται λόγω των σχημάτων προετοιμασίας για τη μεταμόσχευση. Συνεπώς οι ανάγκες για ενέργεια και πρωτεϊνη είναι αυξημένες σε αυτούς τους ασθενείς λόγω του αυξημένου μεταβολικού ρυθμού και μεταβολικού stress αλλά και της ανάγκης να προωθηθεί η επιδιόρθωση των ιστών. 

Επιπλέον, ως αποτέλεσμα της θεραπείας, οι ασθενείς θα έχουν κατασταλμένο ανοσοποιητικό σύστημα που θα τους κάνει ιδιαίτερα ευαίσθητους σε λοιμώξεις. Έτσι, οι ασθενείς αυτοί έχουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης τροφικής δηλητηρίασης όπως και άλλων λοιμώξεων προερχόμενων από βακτήρια, μύκητες, ιούς και παράσιτα. Ιδιαίτερη σημασία έχει λοιπόν η προετοιμασία των γευμάτων να γίνεται με σχολαστική προσοχή στα ζητήματα ασφάλειας τροφίμων για την ελαχιστοποίηση του κινδύνου μόλυνσης του ασθενή. Επιπλέον οι ασθενείς υπό ανοσοκαταστολή είναι σκόπιμο να ακολουθούν μια δίαιτα χαμηλού μικροβιακού φορτίου, να αποφεύγουν δηλαδή συγκεκριμένα τρόφιμα που περιέχουν μικροοργανισμούς με τελικό σκοπό τη μείωση της συνολικής ποσότητας μικροβίων που προσλαμβάνονται μέσω της δίαιτας. 

 

Οδηγίες για την ασφαλή προετοιμασία, παρασκευή και κατανάλωση των γευμάτων 

 

  • Πλένετε προσεκτικά τα χέρια σας πριν και μετά την επαφή σας με τα τρόφιμα, ιδιαίτερα μετά από επαφή με ωμά κρέατα και αβγά. Σχολαστική θα πρέπει να είναι και η υγιεινή των χεριών σας πριν το φαγητό 

  • Όλες οι επιφάνειες προετοιμασίας φαγητού θα πρέπει να είναι καθαρές 

  • Χρησιμοποιείτε διαφορετικές επιφάνειες κοπής και εργαλεία προετοιμασίας (π.χ. μαχαίρια) για καθένα από τα παρακάτω τρόφιμα : ωμά κρέατα, ψάρια, αβγάλαχανικά. Καθαρίζετε σχολαστικά και απολυμάνετε μετά τη χρήση τις επιφάνειες και τα εργαλεία  

  • Αλλάζετε τακτικά τις πετσέτες, τα διάφορα πανάκια και τα σφουγγάρια που χρησιμοποιείτε στην κουζίνα, καθώς αποτελούν εστίες μικροβίων 

  • Όλα τα τρόφιμα θα πρέπει να μαγειρεύονται στις κατάλληλες θερμοκρασίες, οι οποίες είναι διαφορετικές για κάθε προϊόν 

  • Αποφύγετε τη χρήση φούρνου μικροκυμάτων για το μαγείρεμα (ιδιαίτερα του κρέατος, του κοτόπουλου και των αβγών). Τα τρόφιμα στα μικροκύματα δε μαγειρεύονται σε θερμοκρασία τέτοια που να καταστρέφει τους μικροοργανισμούς των τροφίμων. Ωστόσο μπορείτε να χρησιμοποιήσετε φούρνο μικροκυμάτων για το ζέσταμα έτοιμων γευμάτων 

  • Μην κρατάτε τα μαγειρεμένα φαγητά για πολύ ώρα σε θερμοκρασία δωματίου. Αποθηκεύστε τα ζεστά φαγητά (αφού κρυώσουν) σε θερμοκρασία <4ο C (ψυγείο) και μην αφήνετε τα κρύα φαγητά εκτός ψυγείου για περισσότερο από 1-2 ώρες 

  • Αγοράζετε μικρές ή ατομικές συσκευασίες τροφίμων, ώστε να μην περισσεύουν μεγάλες ποσότητες    

  • Μην καταναλώνετε τρόφιμα από πλανόδιους πωλητές (καντίνες κλπ), μπουφέδες και salad bar 

  • Αποφύγετε την κατανάλωση τροφίμων και φαγητών από καφετέριες και εστιατόρια, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος να παρουσιάσετε κάποια τροφογενή λοίμωξη. Μπορείτε ωστόσο να καταναλώσετε φαγητό μη σπιτικό  εάν είστε βέβαιοι ότι τηρούνται όλοι οι κανόνες ασφάλειας τροφίμων 

 

Δίαιτα με χαμηλό μικροβιακό περιεχόμενο  

 

Οι ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν να καταναλώνουν : 

  • Μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα (όπως γάλα-γιαούρτι-τυρί από τοπικούς παραγωγούς-φάρμες είτε παρασκευασμένα στο σπίτι) 

  • Τυριά με μύκητες (μπλε τυρί, ροκφόρ, γοργκοντζόλα) καθώς και μαλακά αλοιφώδη τυριά 

  • Προβιοτικά, ενεργά ή βιολογικά προϊόντα, προβιοτικά πρόσθετα 

  • Ωμά ή όχι καλά ψημένα κρέατα και κοτόπουλο 

  • Καπνιστά αλλαντικά και αλλαντικά μη παστεριωμένα (π.χ. προσούτο, σαλάμι, πατέ) 

  • Ωμό, καπνιστό ή μισοψημένο ψάρι (π.χ. σούσι, καπνιστός σολομός) 

  • Ωμά ή μελάτα αβγά καθώς και προϊόντα που τα περιέχουν (π.χ. σπιτική μαγιονέζα, διάφορες μους, σως ή μαρέγκες) 

  • Λαχανικά και φρούτα με τη φλούδα 

  • Λαχανικά και φρούτα που έχουν ωριμάσει πολύ ή έχουν αρχίσει να χαλάνε 

  • Ωμά λαχανικά και φρούτα χωρίς καλό πλύσιμο  

  • Ξηρά ωμά φρούτα (π.χ. βερίκοκα, δαμάσκηνα, σύκα, σταφίδες) καθώς και προϊόντα που τα περιέχουν (π.χ. μούσλι, δημητριακά) 

  • Μη παστεριωμένους χυμούς φρούτων και λαχανικών 

  • Ωμούς ξηρούς καρπούς 

  • Μη πόσιμο νερό,νερό πηγής, νερό από πηγάδια και ψύκτες, μεταλλικό νερό  

  • Αλκοολούχα ποτά  

 

Σε γενικές γραμμές θα πρέπει να προτιμώνται τα τυποποιημένα προϊόντα και να αποφεύγονται τα χύμα τρόφιμα, καθώς έχουν αμφίβολη προέλευση και δεν υπόκεινταιτις περισσότερες φορές, στους απαραίτητους ελέγχους ποιότητας ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλειά τους. 

Οι ασθενείς θα πρέπει να τηρούν τους συγκεκριμένους διαιτητικούς περιορισμούς για τουλάχιστον 6 μήνες μετά τη μεταμόσχευση. Αφού παρέλθουν 6-12 μήνες από τη μεταμόσχευση, η διατροφική-διαιτητική συμπεριφορά του ασθενή εξατομικεύεται και καθορίζεται, μεταξύ άλλων, από τις συνυπάρχουσες παθήσεις αλλά και τη γενικότερη κατάσταση της υγείας του.  

 

 

 

 

Βιβλιογραφία 

  • Richard T. Maziarz, Susan Slater. Blood and Marrow Transplant Handbook: Comprehensive Guide for Patient Care.Springer, 2015:81-86 

  • www.aboutkidshealth.ca (Low Bacteria Diet Guidelines) 

  • my.clevelandclinic.org (Nutrition After Blood & Marrow Transplant) 

  • www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0032688/  

  • The National Cancer Institute, http://www.cancer.gov